Thành phần và tác dụng chữa bệnh của Hoàng kỳ

Hoàng kỳ là một vị thuốc còn dùng trong phạm vi đông y làm thuốc ích khí, tống sang độc, lợi tiểu, làm hết đau, hút mủ, là thuốc quan trọng chữa bệnh đậu không mọc được, chữa mọi bệnh của trẻ con, phụ nữ, có ác huyết không ra hết, đàn ông hư tổn.

Hoàng kỳ (Radix Astragali) là rễ phơi hay sấy khô của cây hoàng kỳ-[Astragalus menbranaceus (Fisch) Bunge]- hay cây hoàng kỳ Mông Cổ (Astragalus mongholicus Bunge) hoặc của những cây cùng chi đều thuộc họ đậu Fabaceae.

Vị thuốc màu vàng, sở trường về bổ cho nên có tên gọi như vậy: hoàng là vàng, kỳ là nhớn (sở trường).

Mô tả cây hoàng kỳ

Hai cay hoàng kỳ hay cho vị thuốc thường tiêu thụ trên thị trường là:

  1. Hoàng kỳ (Astragalus menbranaceus (Fisch) Bunge) là môt cây sống lâu năm, cao 50-80cm, rễ cái dài và mọc sâu, rất khó bẻ, đường kính 1-3cm, vỏ ngoài màu vàng đỏ hay nâu. Thân mọc thẳng đứng, trên có phân nhiều cành. Lá mọc so le, kép, dìa lẻ, có lá kèm hình 3 cạnh, 6-13 đôi lá chét hình trứng dài 5-23mm, mặt dưới có nhiều lông trắng mịn. Cụm hoa mọc thành chum ở kẽ lá, dài hơn lá, gồm 5-22 hoa, màu vàng tươi. Quả giáp mỏng, dẹt, dài 2-2,5cm, đường kính 0,9-1,2cm đầu dài ra thành hình gai nhọn, trên quả có lông ngắn, 5-6 hạt màu đen hình thận. Mùa hoa ở Trung Quốc vào các tháng 6-7, mùa quả vào các tháng 8-9 (Hà Bắc, Hắc Long Giang, Cát Lâm, Liêu Ninh).
  2. Hoàng kỳ Mông Cổ (Astragalus mongholicus Bunge) rất giống loại trên, nhưng khác bởi lá chét nhỏ hơn, 12-18 đôi lá chét, tràng hoa dài hơn, quả rộng hơn 1,1-1,5cm, không có lông. Mùa hoa vào các tháng 6-7, mùa quả vào các tháng 7-9, cũng hay gặp ở những nơi có hoàng kỳ.
Thành phần và tác dụng chữa bệnh của Hoàng kỳ
Thành phần và tác dụng chữa bệnh của Hoàng kỳ

Phân bổ và chế biến

Cho đến nay ta vẫn phải nhập hoàng kỳ từ Trung Quốc. Ta đã thí nghiệm trồng thử ở nước ta, mọc được, nhưng chưa đưa vào trồng nhiều. Cây hoàng kỳ mọc hoang tại Trung Quốc, ưa những nơi đất cát, thoát nước tốt. Thường trồng sau 3 năm mới thu hoạch, sau 6-7 năm thì tốt hơn. Đào rễ vào mùa thu, rửa sạch đất cát, cắt bỏ đầu rễ và rễ con, phơi hay sấy khô.

Thành phần hóa học

Theo sự nghiên cứu của sở Dược thuộc Viện nghiên cứu y học Bắc Kinh, trong hoàng kỳ có cholin betain, nhiều loại axit amin và sacaroza.

Những nghiên cứu trước cũng cho biết hoạt chất của hoàng kỳ chưa rõ, chỉ mới biết có chất nhầy, chất đường.

Theo lý Thừa Cố (Sinh dược học, 1952) trong hoàng kỳ có sacaroza, glucoza, tinh bột, chất nhầy, gôm, hơi có phản ứng ancaloit. Mới đây người ta phát hiện trong hoàng kỳ có chất sele-nium.

Tác dụng dược lý

Hoàng kỳ có một số tác dụng dược lý sau đây:

  • Theo báo cáo của Trương Thạch và Cao Kiều (1940) hoàng kỳ có tác dụng làm cho kỳ động tình của chuột bạch thông thường là 1 ngày kéo dài thành 10 ngày.
  • Trên hệ thông tuần hoàn: Theo Tự Điền và Cao Kiều (Nhật Bản y học kiện khang bảo hiểm, 1941) hoàng kỳ có tác dụng tang sự co bóp của tim bình thường. Đối với tim bị trúng độc hay do mệt mỏi mà suy kiệt thì tác dụng lại càng rõ rệt. Hoàng kỳ có tác dụng làm dãn mạch, kết quả của sự giãn mạch ngoại vi dẫn đến việc làm cho máu dẫn tới nhiều hơn, sự dinh dưỡng tốt hơn, cũng do dãn mạch ngoại vi, huyết áp hạ thấp, do mạch tim và mạch thận giãn nở nên cũng ảnh hưởng làm thông tiểu tiện.
  • Tác dụng lợi tiểu: Uống thuốc hoàng kỳ có tác dụng lợi tiểu: Theo báo cáo của Phác Phụ Thừa và Y Bác An, cho 3 con chó uống 0,5-4g hoàng kỳ, sau 4 giờ và 24 giờ do lượng nước tiểu bài tiết thì thấy hoàng kỳ có tác dụng lợi tiểu rõ rệt trong đo có một con chó so với con không uống thuốc thấy tiểu tiện tang gấp 2 lần.
  • Ảnh hưởng trên đường huyết: Kinh Lợi Bân, Thạch Nguyên Cao, Lý Đăng Bảng (1963) đã báo cáo dùng thuốc hoàng kỳ tiêm dưới da thì không ảnh hưởng gì tới đường huyết.
  • Tác dụng kháng sinh: Năm 1947, Từ Trọng Lã (Trung Hoa y học tạp chí, 33: 71-75) đã báo cáo hoàng kỳ có tác dụng kháng sinh đối với vi trùng lị Shiga trong ống nghiệm.
Thành phần và tác dụng chữa bệnh của Hoàng kỳ
Thành phần và tác dụng chữa bệnh của Hoàng kỳ

Công dụng và liều dùng

Hoàng kỳ là một vị thuốc còn dùng trong phạm vi đông y làm thuốc ích khí, tống sang độc, lợi tiểu, làm hết đau, hút mủ, là thuốc quan trọng chữa bệnh đậu không mọc được, chữa mọi bệnh của trẻ con, phụ nữ, có ác huyết không ra hết, đàn ông hư tổn.

Trên cơ sở nghiên cứu của tây y, người ta dùng hoàng kỳ để chữa những trường hợp lở loét mãn tính, suy nhược lâu ngày, huyết áp cao, mạch máu nhỏ dễ đứt vỡ, viêm thận mãn tính với anbumin niệu, cơ thể suy nhược hay ra nhiều mồ hôi.

Ngày dùng 3-9g dưới dạng thuốc sắc hoặc thuốc cao. Theo những tài liệu cổ hoàng kỳ có vị ngọt, tính ôn, vào 2 kinh phế và tỳ. Có tác dụng bổ ký, lợi tiều, thác sang. Dùng chữa biểu hư sinh và mồ hôi trộm, tỳ hư sinh ỉa lỏng, dương hư huyết thoát, thủy thũng, huyết tý.

TÀI LIỆU THAM KHẢO:
Những cây thuốc và vị thuốc Việt Nam – Đỗ Tất Lợi

Nguồn: https://antamvetri.com